تأکید معاون علمی رئیس‌جمهور بر نقش محوریت شورای راهبری در توسعه فناوری کوانتوم

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما ، در هشتمین نشست شورای راهبری کوانتوم با حضور معاون علمی رئیس‌جمهور، جمعی از مسئولان و اعضای این شورا، ضمن بررسی اقدامات انجام‌شده در حوزه فناوری‌های کوانتومی، بر توسعه زیرساخت‌های ملی، تقویت آموزش و پژوهش، ایجاد آزمایشگاه‌های مرجع، هم‌افزایی میان دستگاه‌های اجرایی و تدوین برنامه اجرایی ملی این حوزه تأکید شد.

 هشتمین نشست شورای راهبری کوانتوم با حضور حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور، حجت‌الاسلام عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، عبدالحسن بهرامی، رئیس مرکز راهبری ستاد‌های توسعه اقتصاد دانش‌بنیان معاونت علمی، وحید جان‌نثاری، سرپرست دبیری ستاد توسعه اقتصاد دانش‌بنیان کوانتوم، لیزر و فوتونیک و جمعی از نمایندگان دستگاه‌های عضو شورا برگزار شد.

در این نشست، آخرین اقدامات انجام‌شده در حوزه توسعه فناوری‌های کوانتومی، روند اجرای مصوبات پیشین، برنامه‌های آتی و ظرفیت‌های همکاری میان دستگاه‌های مختلف کشور مورد بررسی قرار گرفت و اعضا درباره مهم‌ترین الزامات توسعه این فناوری راهبردی به بحث و تبادل نظر پرداختند.

حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس جمهور، در این نشست با تأکید بر ضرورت هم‌افزایی میان تمامی دستگاه‌های مسئول در توسعه فناوری کوانتوم، اظهار کرد: توسعه این فناوری نیازمند انسجام، تقسیم کار ملی و بهره‌گیری از ظرفیت همه نهاد‌های مرتبط است و شورای راهبری کوانتوم باید محور هماهنگی و هم‌افزایی میان دستگاه‌ها باشد.

وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای توسعه زیرساخت‌های ملی کوانتوم، بر ضرورت راه‌اندازی آزمایشگاه‌های ملی و مرجع، تکمیل زیرساخت‌های تحقیقاتی و ایجاد مراکز ارزیابی و استاندارد در این حوزه تأکید کرد و گفت: ایجاد زیرساخت‌های استاندارد و در دسترس برای پژوهشگران، دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان، پیش‌نیاز شکل‌گیری زیست‌بوم قدرتمند فناوری کوانتوم در کشور است.

رئیس بنیاد ملی نخبگان، با اشاره به اهمیت توسعه تجهیزات راهبردی در این حوزه، افزود: تلاش می‌کنیم با هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول، از موازی‌کاری جلوگیری و منابع موجود به‌صورت هدفمند برای ایجاد زیرساخت‌های مشترک و ملی به کار گرفته شود تا همه بخش‌های علمی، پژوهشی و فناور کشور بتوانند از این ظرفیت‌ها بهره‌مند شوند.

افشین، توسعه زیرساخت‌های مرتبط با فناوری‌های کوانتومی را از اولویت‌های معاونت علمی برشمرد و تصریح کرد: ایجاد آزمایشگاه‌های ارزیابی و استاندارد، توسعه زیرساخت‌های آزمایشگاهی ملی و فراهم‌سازی امکان ارائه خدمات تخصصی به دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی و شرکت‌های دانش‌بنیان، از برنامه‌های جدی معاونت علمی در این حوزه است.

وی با اشاره به اهمیت تربیت سرمایه انسانی متخصص در حوزه کوانتوم، اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین چالش‌های کشور، محدود بودن نیروی انسانی متخصص در این حوزه است و برای رفع این مسئله باید از ظرفیت دانشگاه‌ها، اعضای هیئت علمی و پژوهشگران به‌صورت هدفمند حمایت شود.

معاون علمی رئیس‌جمهور ادامه داد: توسعه آزمایشگاه‌های آموزشی و پژوهشی، حمایت از برگزاری دروس تخصصی، تقویت دوره‌های آموزشی، تولید محتوای علمی و ایجاد مشوق‌های لازم برای ورود دانشجویان و پژوهشگران به حوزه فناوری‌های کوانتومی، از جمله برنامه‌هایی است که توسط معاونت علمی و با همکاری وزارت علوم و سایر دستگاه‌های مرتبط دنبال می‌شود.

وی همچنین بر ضرورت گسترش بازار فناوری‌های کوانتومی تأکید کرد و گفت: توسعه این فناوری در بخش‌هایی همچون ارتباطات، معدن، انرژی، صنعت، سلامت و سایر حوزه‌های راهبردی کشور در دست انجام است تا علاوه بر توسعه فناوری، بازار پایدار و انگیزه لازم برای فعالیت متخصصان نیز ایجاد شود.

افشین با اشاره به اهمیت توسعه زیرساخت‌های ارزیابی و استانداردسازی فناوری‌های نوظهور تصریح کرد: وجود مراکز معتبر ارزیابی و استاندارد، از شکل‌گیری فناوری‌های غیرواقعی و ادعا‌های فاقد پشتوانه علمی جلوگیری کرده و مسیر توسعه محصولات دانش‌بنیان را هموار می‌کند.

توسعه فناوری کوانتوم نیازمند حکمرانی، اولویت‌گذاری و پرهیز از موازی‌کاری

حجت‌الاسلام عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، نیز در این نشست با تأکید بر ضرورت نگاه جامع به حوزه کوانتوم، اظهار کرد: توسعه این حوزه باید هم‌زمان از منظر علم، فناوری و حکمرانی دنبال شود و شورای راهبری کوانتوم نیز با رویکرد حکمرانی علم و فناوری، نقش راهبری و هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف را بر عهده داشته باشد.

وی با اشاره به ضرورت تکمیل زنجیره آموزش و تربیت نیروی انسانی در کشور افزود: توسعه فناوری کوانتوم بدون تربیت نیروی متخصص امکان‌پذیر نیست و در کنار رشته فیزیک کوانتوم، باید رشته مهندسی کوانتوم نیز هرچه سریع‌تر در دانشگاه‌های کشور راه‌اندازی شود. برنامه آموزشی این رشته تدوین شده و انتظار می‌رود معاونت آموزشی وزارت علوم روند تصویب و اجرای آن را تسریع کند.

خسروپناه با تشریح مفهوم حکمرانی در توسعه فناوری‌های نوظهور، تصریح کرد: حکمرانی از شناسایی مسائل و اولویت‌ها آغاز می‌شود و سپس با سیاست‌گذاری، تنظیم‌گری، ساختارسازی، تقسیم مسئولیت، راهبری، گفتمان‌سازی، اجرا، نظارت و ارزیابی ادامه می‌یابد. بر همین اساس، لازم است برنامه‌های توسعه فناوری کوانتوم نیز بر پایه اولویت‌های مشخص و نیاز‌های واقعی کشور بازنگری و اجرا شوند.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر ضرورت تمرکز بر اولویت‌های ملی در حوزه کوانتوم، ارتباطات و رمزنگاری کوانتومی را از مهم‌ترین نیاز‌های کشور دانست و گفت: با توجه به اهمیت امنیت ارتباطات و زیرساخت‌های حیاتی، تمرکز بر توسعه فناوری‌های ارتباطات کوانتومی می‌تواند بسیاری از نیاز‌های راهبردی کشور را پاسخ دهد.

وی همچنین بر لزوم مشارکت مستمر و فعال دستگاه‌های اجرایی در شورای راهبری کوانتوم تأکید کرد و افزود: نمایندگان ثابت و تصمیم‌گیر دستگاه‌ها باید در جلسات شورا حضور داشته باشند تا ضمن ایجاد انسجام در تصمیم‌گیری، روند اجرای مصوبات با سرعت و اثربخشی بیشتری دنبال شود.

خسروپناه با اشاره به ضرورت جلوگیری از موازی‌کاری در اجرای پروژه‌های ملی اظهار کرد: شورای راهبری کوانتوم باید به عنوان قرارگاه هماهنگ‌کننده این حوزه، از اجرای طرح‌های تکراری جلوگیری کرده و منابع کشور را به سمت پروژه‌های اولویت‌دار و اثرگذار هدایت کند.

وی در پایان، توجه به الزامات پدافند غیرعامل در توسعه فناوری‌های کوانتومی را ضروری دانست و گفت: علاوه بر بهره‌گیری از ظرفیت‌های این فناوری در حوزه دفاعی، باید کاربرد‌های غیرنظامی آن در بخش‌هایی همچون سلامت، صنعت و سایر حوزه‌های راهبردی نیز توسعه یابد تا فناوری کوانتوم به بستری برای حل مسائل کشور و ارتقای توان علمی و فناورانه تبدیل شود.

راهبرد توسعه «کوانتوم» از آموزش نیروی انسانی تا شکل‌گیری آزمایشگاه‌های مرجع

در ادامه این نشست، وحید جان‌نثاری، سرپرست دبیری ستاد توسعه اقتصاد دانش‌بنیان کوانتوم، لیزر و فوتونیک، گزارشی از اقدامات انجام‌شده این ستاد در حوزه‌های ترویج، آموزش، توسعه زیرساخت، حمایت از پژوهش و توسعه بازار ارائه کرد.

وی با اشاره به برنامه‌های در دست اجرا، توسعه آزمایشگاه‌های ملی و تخصصی، ایجاد آزمایشگاه‌های ارزیابی و استاندارد، حمایت از مراکز آموزشی و پژوهشی، توسعه زیرساخت‌های مورد نیاز فناوری‌های کوانتومی، تقویت همکاری میان دانشگاه‌ها و دستگاه‌های اجرایی و تدوین برنامه ملی توسعه فناوری کوانتوم را از مهم‌ترین محور‌های فعالیت ستاد برشمرد.

وی در خصوص حمایت معاونت علمی از برنامه شکل گیری آزمایشگاه‌های ملی و مرجع حوزه کوانتوم، بیان کرد: نخستین بخش از این برنامه با عنوان آزمایشگاه ملی تعریف شده است. این مجموعه شامل نانوفب و آزمایشگاه مرجع تست و ارزیابی خواهد بود و به‌عنوان یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌های ملی در حوزه فناوری‌های کوانتومی فعالیت خواهد کرد.

وی درباره مأموریت این آزمایشگاه‌ها توضیح داد: نانوفب مأموریت دارد تجهیزات، امکانات و زیرساخت‌های مورد نیاز پژوهشگران و فناوران را برای طراحی، ساخت و توسعه تجهیزات و سامانه‌های کوانتومی فراهم کند. این زیرساخت می‌تواند بستری برای انجام پژوهش‌های پیشرفته، ساخت نمونه‌های اولیه و توسعه فناوری‌های نوظهور کوانتومی در کشور باشد.

جان نثاری تصریح کرد: در کنار آن، آزمایشگاه مرجع تست و ارزیابی مسئولیت بررسی کیفیت، آزمون عملکرد، ارزیابی فنی و تدوین استاندارد‌های مورد نیاز محصولات و تجهیزات کوانتومی را بر عهده خواهد داشت. ایجاد چنین مراکزی نقش مهمی در تضمین کیفیت محصولات داخلی و آماده‌سازی آنها برای ورود به بازار‌های تخصصی خواهد داشت.

به گفته وی، در مرحله نخست اجرای این پروژه، ایجاد آزمایشگاه استاندارد ارتباطات کوانتومی و مرجع زمانی در دستور کار معاونت علمی قرار گرفته است. این دو زیرساخت از ارکان مهم فناوری‌های نوین کوانتومی به شمار می‌روند و پیش‌بینی می‌شود تا انتهای سال ۱۴۰۵ به بهره‌برداری برسند.

جان‌نثاری همچنین بر اهمیت توسعه نیروی انسانی متخصص، حمایت از آموزش‌های دانشگاهی، تقویت همکاری میان دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، شرکت‌های دانش‌بنیان و دستگاه‌های اجرایی و ایجاد بستر‌های لازم برای توسعه اقتصاد فناوری‌های کوانتومی تأکید کرد و گفت: برنامه اقدامات ملی حوزه کوانتوم با مشارکت اعضای شورای راهبری در حال نهایی شدن است و پس از تصویب، وارد مرحله اجرا خواهد شد.

در این نشست همچنین اعضای شورای راهبری کوانتوم درباره توسعه زیرساخت‌های ملی، تقویت همکاری‌های بین‌دستگاهی، راهکار‌های توسعه فناوری‌های کوانتومی، حمایت از پروژه‌های اولویت‌دار، توسعه ظرفیت‌های آموزشی و پژوهشی، ارتقای زیرساخت‌های آزمایشگاهی و تسریع در اجرای برنامه‌های ملی این حوزه به بحث و تبادل نظر پرداختند.